Thema 3: ruimtelijk erfgoed

Erfgoed vormt een essentieel onderdeel van de identiteit en leefbaarheid van Eemsdelta. Het verbindt verleden, heden en toekomst en vertelt het gezamenlijke verhaal van de gemeenschap, met haar waarden, tradities en veerkracht. Met de vaststelling van de Gebiedsbiografie Eemsdelta in 2024 is een belangrijke stap gezet in het zichtbaar maken en waarderen van deze verhalen. De daarin beschreven identiteiten, gebiedskwaliteiten en verhalen versterken de band van inwoners met hun omgeving en vergroten het gevoel van trots en verbondenheid.

Behoud en doorontwikkeling van erfgoed: We zetten ons actief in voor het behoud en doorontwikkeling van erfgoed. Dit doen we onder meer door eigenaren te ondersteunen bij het laten aanwijzen van gemeentelijke monumenten en karakteristieke panden, op hun verzoek.

Beleidsmatige verankering van erfgoed: Wij streven naar een beleidsmatige verankering van erfgoed en cultuurhistorische waarden in zowel de Omgevingsvisie als het Omgevingsplan, zodat cultuurhistorische waarden een integraal onderdeel vormen van ruimtelijke afwegingen. Daarnaast werken we aan kaders en werkprocessen, die zorgen dat voor erfgoedpanden – waaronder monumenten, karakteristieke panden, gebouwen in karakteristieke gebieden en panden binnen beschermde stads- en dorpsgezichten – de erfgoedwaarden voldoende geborgd blijven.

Samenwerkingen: We werken intensief samen met de partners binnen het Erfgoedprogramma en binnen de Opgave Erfgoed, Ruimtelijke kwaliteit en Landschap (ERL). Deze samenwerking krijgt concreet vorm in twee gebiedsgerichte projecten, het Monumentencluster ’t Zandt en Landgoed Ekenstein. Daarnaast werken we samen met de provincie en andere gemeenten aan een gezamenlijke aanpak voor agrarisch erfgoed.

Participatieve en maatschappelijke resultaten: We werken nauw samen met het erfgoedveld, onder meer aan de programmering van de Open Monumentendag. Daarmee vergroten we de betrokkenheid bij ons erfgoed en versterken we het bewustzijn van cultuurhistorische waarden van onze leefomgeving. Zo blijft erfgoed toegankelijk voor een breed publiek. Binnen het project De Fivel groeit een actief netwerk van bewoners – Fivelboezemvrienden – dat graag meedenkt en meedoet aan de ontwikkeling van het Fivellandschap. Deze betrokkenheid versterkt de gemeenschapszin en draagt bij aan een gedeeld gevoel van verantwoordelijkheid voor het landschap.

Stimulering van identiteit, ruimtelijke kwaliteit en vrijetijdseconomie: Erfgoed zien wij niet alleen als iets dat beschermd moet worden, maar ook als een bron van inspiratie en kwaliteit die ruimtelijke ontwikkelingen en de vrijetijdseconomie kunnen versterken. De kracht van erfgoed willen we daarom inzetten bij ruimtelijke ontwikkelingen, zodat Eemsdelta aantrekkelijker wordt voor inwoners en bezoekers.

Archeologisch erfgoed

Archeologie heeft grote ruimtelijke betekenis. Kennis over het verleden en de mensen die er leefden schept identiteit voor de huidige en toekomstige generaties van de gemeente. De gemeente Eemsdelta beschikt over prachtig cultuurhistorisch en archeologisch erfgoed. Eemsdelta is de gemeente met de meeste rijksbeschermde archeologische monumenten. Sporen van een rijk verleden zijn goed zichtbaar. Bijvoorbeeld door de vele wierden en het historisch centrum van Appingedam, maar zijn ook, minder zichtbaar, veelvuldig in de bodem aanwezig.

Sinds de invoering van de Omgevingswet is de gemeente het bevoegde gezag ten aanzien van archeologische rijksmonumenten. Een taak die eerder bij de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed belegd was. De Rijksdienst behoudt echter een bindend instemmingsrecht waardoor zij toch bepalend zijn ten aanzien van de archeologische Rijksmonumenten.

De omgevingsvisie richt zich op de fysieke leefomgeving als geheel. Dit is inclusief de bodem en de daarin aanwezige archeologie. Het is voor ons belangrijk om in het proces van de omgevingsvisie aandacht te bieden aan de aanwezige archeologische kwaliteiten. Verder moeten we bij het vaststellen van het omgevingsplan rekening houden met het belang van het behoud van cultureel/archeologisch erfgoed. We kunnen in het belang van archeologische monumentenzorg regels stellen in het omgevingsplan over archeologisch onderzoek.

Het archeologiebeleid is in 2026 geharmoniseerd tot 1 beleidsdocument. Op basis van de nieuwe beleidsadvieskaart worden bij het opstellen van het nieuwe omgevingsplan de archeologische dubbelbestemmingen bepaald. In 2027 wordt het geharmoniseerde archeologiebeleid opgenomen in het Omgevingsplan.