Hoewel de gaswinning inmiddels is gestopt en de verwachting op zware bevingen inmiddels afneemt, blijft het onverminderd noodzakelijk dat schade wordt hersteld en dat gebouwen veilig zijn. In november 2025 leverde de beving bij Zeerijp daar nogmaals het bewijs voor. De aardbevingsgemeenten uit de regio, de provincie en het Rijk werken daarom nog steeds samen in de verschillende aanpakken. Om mensen en het gebied perspectief te bieden, is in 2020 het Nationaal Programma Groningen gestart en loopt nog een paar jaar door. Het programma moet eraan bijdragen dat Groningen beter wordt achtergelaten dan voor de (zware) bevingen het geval was. Dit betekent veel meer dan alleen maar het herstellen en het versterken van gebouwen.
Los van de maatregelen uit Nij Begun, wordt van de gemeente Eemsdelta de komende jaren nog steeds een forse inspanning gevraagd inzake schadeherstel en versterken. Een inspanning die ook gepaard gaat met kansen voor mensen die in Eemsdelta wonen, werken en recreëren. Maar ook met grote verschillen onderling.
Naast het feit dat de aanpak van de gevolgen op zichzelf al complexe materie is, is ook de organisatie rondom de afhandeling van schade, versterken en het bieden van perspectief een veelkoppig monster. We moeten daarom erkennen dat onze ambities en doelstellingen tot stand moeten komen in een complex en weerbarstig systeem. Om dit zo goed mogelijk het hoofd te bieden, is binnen de gemeente een apart programma ingericht onder de noemer 'Aardbevingen de Baas'. De uitvoering van delen van het programma vindt plaats binnen de verschillende clusters van de gemeentelijke organisatie. De consequenties van de nog vast te stellen economische, sociale en isolatieagenda worden door de lijn-organisatie uitgevoerd. De (programma)regie over alle onderdelen heen ligt bij het programmateam Aardbevingen de Baas.
Het programma Aardbevingen de Baas kent 3 verschillende sporen.
Spoor 1 Schadeafhandeling
Onze inwoners hebben recht op vergoeden van de schade. Zowel materieel als immaterieel. De gemeente Eemsdelta blijft aandringen op het verbeteren en correct uitvoeren van rechtvaardige schaderegelingen, zoals het vergoeden van de fysieke schade, waardevermindering en immateriële schade. In complexe situaties dragen we actief bij aan het bereiken van een oplossing.
Spoor 2 Versterken
Ongeveer 16.000 adressen binnen de gemeente Eemsdelta zijn onderdeel van de versterkingsopgave. Daarmee valt circa 60% van de totale (regio brede) opgave in onze gemeente. Jaarlijks vindt een herijking plaats van het plan van aanpak, waarin de prioritering is bepaald van de 16.000 panden waar door opname en beoordeling moet worden vastgesteld of aan de geldende veiligheidsnorm wordt voldaan. Als niet aan de veiligheidsnorm wordt voldaan, moet worden vastgesteld hoe het vervolgtraject eruit ziet (versterken, sloop- nieuwbouw).
Voor versterkingsprojecten geldt dat ze waar mogelijk worden gecombineerd met stads- en dorpsvernieuwing, zodat ook andere beleidsdoelstellingen worden gehaald. Hierbij valt te denken aan een transitie van de woningvoorraad, maar ook sociale programma's die werkgelegenheid of het volgen van onderwijs bevorderen. Dat geldt niet alleen voor woningen, maar ook voor winkelcentra, onderwijs- en zorggebouwen. Voor zowel onderwijs als zorg is een apart programma ingericht. Op deze manier is de versterkingsnoodzaak maximaal gekoppeld aan de transitiebehoefte in deze sectoren. Een gebiedsgerichte aanpak is daarbij van belang. Zo wordt van de nood een deugd gemaakt en is Eemsdelta klaar voor de toekomst. Ongeveer 4.500 adressen zullen in totaal worden gesloopt en nieuw gebouwd. De grootste nieuwbouwopgave ligt inmiddels achter ons. Maar in aantal moet ongeveer 50% van alle gebouwen waar maatregelen getroffen moeten worden nog worden uitgevoerd. Uit de voortgang van de dorpenaanpak leren we dat de gemiddelde doorlooptijd korter is per woning dan bij nieuwbouw, maar dat het nog steeds complex is wat zorgvuldigheid vraagt.
De gemeente bleef ook in 2025 aandacht vragen voor maatschappelijk onaanvaardbare verschillen, kwaliteit van beoordelingen en beoordelingssystemen, gebouwen buiten de werkvoorraad van NCG en onderzoeken van grondbewegingen op wierden.
Spoor 3 Perspectief
Het Nationaal Programma Groningen (NPG) biedt aanknopingspunten voor het creëren van toekomstperspectief voor inwoners en voor het versterken van de leefbaarheid, de sociaaleconomische positie, welvaart en welzijn van inwoners in het aardbevingsgebied. Voor de uitvoering van alle plannen en projecten in de regio heeft het rijk een startkapitaal van € 1,15 miljard beschikbaar gesteld voor het gehele aardbevingsgebied. We willen met het lokale programma NPG Eemsdelta een verantwoorde besteding van de NPG middelen borgen. Voor toekomstige toekenning van bijdragen zullen projectaanvragen worden getoetst aan dit lokale programma.
De problematiek rond de aardbevingen creëert ook kansen daar waar het gaat om meer mensen aan het werk te krijgen (in de bouw, verhuizingen, sociaal maatschappelijk) en om onze oude woningvoorraad te transformeren naar prachtige woonwijken. We maken ons er sterk voor deze kansen te verzilveren.
Besluitvorming door de gemeenteraad voor activiteiten binnen of gerelateerd aan het programma Aardbevingen de Baas vinden plaats op verschillende onderdelen.
Jaarlijks wordt het Plan van Aanpak Versterken geactualiseerd. In dit plan wordt onder meer de prioritering voor uitvoeringsplannen en voor opnames en beoordelingen vastgelegd. Voor het Nationaal Programma is de gemeenteraad bevoegd om een programmakader vast te stellen.
Om uitvoering te kunnen geven aan de versterkings- en perspectiefprojecten zijn middelen nodig waarvoor (voorbereidings)kredieten of subsidiebedragen beschikbaar moeten worden gesteld. Ook zijn er projecten waarvoor ruimtelijke procedures doorlopen moeten worden. Wanneer dit aan de orde is, wordt de gemeenteraad gevraagd om tot besluitvorming over te gaan.